Met affectieschade wordt er gedoeld op het verdriet waarmee men wordt geconfronteerd wanneer een dierbare ernstig gewond raakt of komt te overlijden. Het gaat dus om immateriële schade die naasten en nabestaanden lijden vanwege hun emotionele en affectieve verbondenheid met de direct getroffene. Het kan worden gezien als een soort smartengeldvergoeding voor naasten van het slachtoffer. In het huidige recht bestaat er nog geen regeling die alle naasten recht geeft op affectieschade. Vrijwel elk ander Europees land kent wel zo’n regeling.

In Nederland (nog) geen recht op affectieschade

De onmogelijkheid in ons land voor vergoeding van affectieschade staat al geruime tijd ter discussie in de wetenschap. Zo zou het naar zijn aard lastig zijn om te vergoeden.

  • Hoe vergoed je namelijk het onvergoedbare?
  • Hoe vergoed je het verdriet als je wordt geconfronteerd met een ernstig gewonde dierbare of een overledene?
  • Is dit wel in geld uit te drukken?

Uit empirisch onderzoek blijkt echter dat naasten en nabestaanden juist behoefte hebben aan een dergelijke genoegdoening.

Wetsvoorstellen affectieschade

In 2003 werd daarom al een wetsvoorstel affectieschade ingediend. Dit voorstel werd na veel discussie echter afgewezen in 2010. Dit was niet omdat de maatschappelijke behoefte aan een dergelijke schadevergoeding in twijfel werd getrokken, maar omdat men het niet eens kon worden over de wettelijke invulling van zo’n behoefte. Zo zou het ingediende voorstel bijvoorbeeld te weinig rekening houden met bepaalde individuele omstandigheden zoals de ernst van de schade, de relatie van de naaste met het slachtoffer of de gebeurtenis waardoor de schade of het overlijden was ingetreden. Hier was bij naasten en nabestaanden echter wel degelijk behoefte aan, zo bleek uit onderzoek.[1]

Omdat er ook na de verwerping van het wetsvoorstel nog maatschappelijke behoefte bestaat aan de mogelijkheid tot het toekennen van affectieschade, is er in 2015 wederom een wetsvoorstel betreffende de vergoeding van zorg- en affectieschade verzonden aan de Raad van State voor advies. In 2018 is het wetsvoorstel eindelijk aangenomen! De wet zal in 2019 van kracht zijn.

Wettelijke grondslag voor affectieschade voor nabestaanden

Het wetsvoorstel affectieschade[2] heeft zowel een wijziging in het civiel recht als een wijziging in het strafrecht voor ogen. Het wetsvoorstel wil een wettelijke grondslag creëren voor de nabestaande om affectieschade vergoed te verkrijgen via het Burgerlijk Wetboek. Nu is het slechts via artikel 6:107 zogenaamde verplaatste schade en via artikel 6:108 zogenaamde ‘overlijdensschade’ vergoed te krijgen.

Voegen in het strafproces voor vergoeding van affectieschade

Daarnaast poogt het wetsvoorstel mogelijk te maken dat naasten en nabestaanden zich kunnen voegen in het strafproces voor de vergoeding van affectieschade. Dit laatste kan natuurlijk alleen wanneer iemands letsel of overlijden voortkomt uit een strafbaar feit. Een voeging in het strafproces houdt simpel gezegd in dat de naaste zich als benadeelde partij ‘toevoegt’ aan de strafzaak tegen de verdachte, en vervolgens ook middels die strafzaak een schadevergoeding toegewezen krijgt. Wanneer een verdachte echter wordt vrijgesproken, vervalt de mogelijkheid tot schadevergoeding, zowel voor het slachtoffer als voor de naasten.

Wanneer eventueel recht op schadevergoeding?

Schadevergoeding voor naasten is alleen mogelijk wanneer er sprake is van ‘ernstig en blijvend letsel’ dan wel overlijden. Aangenomen kan worden dat er sowieso ernstig of blijvend letsel is wanneer er sprake is van een blijvende functiestoornis van minimaal 70%. De wetgever acht het echter onwenselijk strikte kaders te formuleren voor ernstig en blijvend letsel. De rechter dient in de praktijk enige beoordelingsvrijheid te krijgen per geval. ‘De 70% is derhalve niet bepalend, maar richtinggevend’  aldus de minister.[3]

Wie kunnen er aanspraak maken op affectieschade?

In het wetsvoorstel wordt onderscheid gemaakt tussen situaties waarin een naaste blijvend en ernstig letsel heeft en de situatie waarin een naaste overlijdt. Het verschil zit hem met name in de hoogte van de schadevergoeding. Het behoeft geen uitleg dat de vergoeding bij overlijden veelal hoger zal uitvallen. Het wetsvoorstel hecht ook waarde aan de aard van de relatie die de naaste met het slachtoffer heeft of had.

Zo zullen er waarschijnlijk hogere bedragen worden toegekend aan bijvoorbeeld:

  • echtgenoten
  • partners
  • ouders
  • thuiswonende (pleeg)kinderen

Omdat van bovenstaande personen kan worden aangenomen dat ze een hechte band met het slachtoffer hebben of hebben gehad.

Overlijden al gevolg van een misdrijf

Wat ook invloed heeft op de hoogte van de schadevergoeding is wanneer het overlijden of de schade is veroorzaakt door een misdrijf. Als dit het geval is kan de schadevergoeding hoger uitvallen. Wanneer er een misdrijf is gepleegd is er sprake van schending van een zwaarwegende maatschappelijke norm. Als iemand ten gevolge hiervan letsel lijdt of komt te overlijden zal dit voor de naasten van het slachtoffer extra zwaar kunnen zijn, en zal het daarom rechtvaardig kunnen zijn de schadevergoeding hoger te laten uitvallen.

Bedragen tussen 12.500 euro tot 20.000 euro

De bedragen die toegekend kunnen worden zijn vastgelegd in het wetsvoorstel en variëren van 12.500 euro tot 20.000 euro. Dit is op dit moment nog een voorstel van de wetgever, dus de onderstaande bedragen liggen nog niet vast.

Vier categorieën affectieschade

Er worden vier categorieën onderscheiden, met elk verschillende kaders voor schadevergoeding.

  1. Ernstig en blijvend letsel – variërend van 12.500 tot 15.000 euro, afhankelijk van relatie tot het slachtoffer
  2. Overlijden – variërend van 15.000 tot 17.000 euro, afhankelijk van relatie tot het slachtoffer
  3. Ernstig en blijvend letsel door misdrijf – variërend van 15.000 tot 17.000 euro, afhankelijk van de relatie tot het slachtoffer
  4. Overlijden door een misdrijf – variërend van 17.500 tot 20.000, afhankelijk van relatie tot slachtoffer

Nauwe relatie met het slachtoffer

Alleen personen die een zeer nauwe relatie hebben met het slachtoffer kunnen schadevergoeding claimen. In het wetsvoorstel staat een vaste kring van gerechtigden omschreven. Dit zijn in principe alleen de echtgenoten, partners, (pleeg)kinderen, ouders en personen waarmee en duurzame (zorg)relatie in gezinsverband bestaat. Er is echter ook een hardheidsclausule opgenomen, die in uitzonderlijke omstandigheden een recht op vergoeding van affectieschade kan toekennen aan een persoon die niet tot deze kring behoort, maar waarvan het wel aan te nemen is dat diegene een ‘nauwe persoonlijke betrekking’ heeft met het slachtoffer. Om te bepalen of hier sprake van is wordt er gekeken naar de duur, de intensiteit en de aard van de relatie.

Wetsvoorstel naar Tweede Kamer

Op 20 juli 2016 is het wetsvoorstel door minister van der Steur naar de tweede kamer gestuurd.[4] Nu dit voorstel onlangs werd aangenomen en in 2019 van kracht zal zijn, zal dit een grote stap betekenen voor de nabestaanden en naasten van slachtoffers.

Bronnen:

[1] A.J. Akkermans, J.E. Hulst, E.A.M Claassen, A. ten Boom, N.A. Elbers, K.A.P.C. van Wees en D.J. Bruinvels: Slachtoffers en aansprakelijkheid: Een onderzoek naar behoeften, verwachtingen en 50 ervaringen van slachtoffers en hun naasten met betrekking tot het civiele aansprakelijkheidsrecht, Deel II Affectieschade, Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) 2008.

[2]Kamerstukken II, 2014–2015, 34 257, nr. 3

[3]  ‘Nota naar aanleiding van het verslag Wetsvoorstel verruiming schadevergoeding affectieschade en verplaatste schade’ van 15-02-2016 via www.rijksoverheid.nl/documenten/rapporten/2016/02/15/tk-nota-navv-wetsvoorstel-verruiming-schadevergoeding-affectieschade-en-verplaatste-schade

[4] www.nos.nl/artikel/2047983-naaste-van-slachtoffer-krijgt-vergoeding-emotionele-schade.html

Diensten

Diensten

Wat doen wij en voor wie doen wij dat? Voor slachtoffers van letselschade en voor letselschadeprofessionals die behoefte hebben aan objectieve informatie over letselschade.

Kennis

Kennis

LetselschadeSlachtoffer.nl biedt met haar website de laatste stand van zaken op het gebied van Jurisprudentie en legt via Wikipedia de termen uit die bij letselschade worden gebruikt.

Hulp

Hulp

Heeft u zelf een ongeval met letsel meegemaakt en wenst u professionele en kosteloze hulp van ervaren letselschadejuristen? Neem dan contact met ons op via het contactformulier op deze site.